بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

قبل از اینکه اهل قلم باشیم بخردانه بیاندیشیم ... و قبل از این که بنویسیم حوب بیاموزیم .

بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

قبل از اینکه اهل قلم باشیم بخردانه بیاندیشیم ... و قبل از این که بنویسیم حوب بیاموزیم .

بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

Alireza Ayatollahiعلیرضا آیت اللهی
استاد سابق علوم اجتماعی در دانشگاههای علامه طباطبائی ، شهید بهشتی ، و... علوم و فنون اقتصادی در دوره های عالی مدیریت کشور ، با 19 سال تحصیلات دانشگاهی در ایران و فرانسه ( و اندکی نیز تحصیلات غیر رسمی معماری و شهر سازی در ایتالیا و اسپانیا ) در کارشناسی ارشد رشته هائی متعدد از جمله مدیریت دولتی ، و دوره های دکتری جامعه شناسی و مردم شناسی ، جغرافیا و آمایش سرزمین ، اقتصاد و جامعه شناسی کار ؛ همیشه مشاغل پژوهشی را بر مشاغل آموزشی ترجیح داده در سمت « استاد پژوهش » مرتبط با علوم و فنون اقتصادی و اجتماعی فعالیت داشته است ؛ از جمله مدتی مسئولیت امور پژوهشی عمران شهری در سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور را بر عهده گرفته است . مؤلف چند کتاب و چندین مقاله و گزارش ، متولد 1324 در شهر یزد و ، به استثناء قریب به هشت سال اقامت در فرانسه ، مقیم تهران ؛ هم اکنون باز نشسته است ....

پیوندها

زندگی در بافت تاریخی یزد جریان دارد

علیرضا آیت اللهی | پنجشنبه, ۲۲ تیر ۱۳۹۶، ۱۱:۲۷ ب.ظ
نگاهی به اولین شهر خشتی جهان؛

روزهای خوش یادگار ۷۰۰ ساله

 زندگی در بافت تاریخی یزد جریان دارد

بافت تاریخی یزد
شناسهٔ خبر: 4028582 - 
نخستین شهر خشتی جهان، دومین شهر تاریخی دنیا، بزرگ‌ترین بافت تاریخی جهان و ده‌ها صفت دیگر، ویژگی بافت تاریخی یزد ۷۰۰ ساله است، منطقه‌ای که هر خشت آن با فکر و خلاقیت روی‌هم گذاشته‌شده است.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها ـ نیره شفیعی‌پور: کوچه‌های آشتی‌کنان کاه‌گلی، دیوارهای بلند، مناره‌های سر به فلک کشیده، کاشی‌کاری‌های منحصربه‌فرد، ساباط، درهای چوبی، بازار و تیمچه، حمام‌های سنتی، آب‌انبارهای چند بادگیری، بادگیر، سنگفرش‌های خشتی، طارمی‌های چوبی، حسینیه، خانقاه، مدرسه و .... همه آن چیزی است که با گذر از کوچه‌پس‌کوچه‌های بافت تاریخی یزد به زیبایی به چشم می‌خورد.

طی مسیری کوتاه در بافت تاریخی یزد همه این زیبایی‌ها یکجا مقابل چشمان جست‌وجوگر افرادی قرار می‌گیرد که در کوچه‌پس‌کوچه‌های نخستین شهر خشتی جهان، قدم در مسیر تاریخ می‌گذارند.

شکل‌گیری نخستین شهر خشتی جهان برای خودش داستانی دارد، شهری که معماران چیره‌دست و خوش‌فکر در یک گستره جغرافیایی وسیع، تنها ۷۰۰ هکتار آن را برگزیدند و در این مساحت، شگفتی آفریدند تا مردم این دیار در خانه‌های کاهگلی بیاسایند و سرما و گرمای کویر را به مدد سازه‌های خشت و گلی پشت سر بگذارند.شکل‌گیری نخستین شهر خشتی جهان برای خودش داستانی دارد، شهری که معماران چیره‌دست و خوش‌فکر در یک گستره جغرافیایی وسیع، تنها ۷۰۰ هکتار آن را برگزیدند و در این مساحت، شگفتی آفریدند

بر اساس روایات تاریخی، چهار مجموعه مهم بافت تاریخی یزد به دستور فردی به نام سید شمس‌الدین بنا نهاده شد.

سید شمس‌الدین که در زمان ایلخانیان کلانتر تبریز بود، نقشه‌های چهار مجموعه تاریخی با فضاهایی شامل مسجد، حمام، خانقاه، مدرسه، بازار و ... را به همراه معماران چیره‌دست آن زمان به یزد فرستاد تا کار احداث را آغاز کنند و مردمان یزد نیز در کنار این مجموعه‌ها خانه‌های خود را بنا کردند تا امروز مجموعه‌ای وسیع و ارزشمند به نام بافت تاریخی یزد، میراثی پرافتخار از ۷۰۰ سال پیش باشد.

بافت تاریخی و قدیمی یزد البته گستره‌ای بسیار وسیع‌تر از ۷۰۰ هکتار دارد اما آنچه دارای ارزش تاریخی است حدود ۷۴۰ هکتار و آنچه از تغییر و تخریب مصون مانده حدود ۲۰۰ هکتار است.

محله مسجد جامع، محله برج و باروی آل مظفر، محدوده بازار خان، محله امیرچخماق، محله امامزاده جعفر (ع)، محله پیر برج، محله زرتشتی‌ها و .... بخش‌هایی از بافت تاریخی یزد است که هر یک از این محله‌ها در بردارنده مجموعه‌ای از حمام، خانقاه، مدرسه، بازار، مسجد، حسینیه، آب‌انبار و ... است.

بافت تاریخی یزد تنها به دلیل زیبایی‌های بصری موردتوجه قرار نگرفته بلکه خوش‌فکری‌هایی که در تک‌تک عناصر تشکیل‌دهنده این بافت از سازه‌ها گرفته تا مصالح، حضور در بافت تاریخی یزد را دل‌چسب‌تر می‌کند.

اندیشه و خلاقیت در مصالح و سازه‌های شهر خشتی جهان

بادگیرهایی که در روزهای گرم تابستان‌های طولانی کویر بدون ذره‌ای آلایندگی محیطی و صرف انرژی‌های مرسوم امروزی، خنکای مطبوعی نثار تن‌های زنان و مردان سخت‌کوش کویر می‌کردند یا ساباط‌هایی که در کوچه‌های آشتی‌کنان نه‌تنها حائلی برای نگاه‌داشتن دیوارهای بلند بلکه سایه‌بانی برای کوچه‌هایی بوده که نور خورشید تا مغز استخوان نفوذ می‌کرده است.

حتی کاه به‌کاررفته کاه‌گل‌ها نیز کاربرد داشته و در گذشته درخشش این کاه‌ها معیاری برای تشخیص زمان طلوع و غروب خورشید بوده است.

این بافت با همه ویژگی‌هایش حالا این روزها موردتوجه جهانیان قرار گرفته و در سازمان جهانی یونسکو به‌عنوان یک اثر تاریخی جهانی ثبت‌شده است، اتفاقی که پیش‌ازاین شاید فقط برای چند شهر تاریخی دنیا افتاده باشد.

وقتی رفت‌وآمد گردشگران خارجی به یزد افزایش یافت و زمانی که خلاقیت آبا و اجداد ما در بنا کردن شهری خشتی مورد تحسین قرار گرفت، به‌تدریج جرقه‌های معرفی این بافت به همه مردم جهان و دوستداران میراث فرهنگی دنیا زده شد.

تلاش کارشناسان پایگاه میراث فرهنگی برای ثبت جهانی

بافت تاریخی یزد ابتدا در سال ۸۴ ثبت ملی شد و پس‌ازآن صحبت‌هایی از جهانی‌شدن این بافت تاریخی به میان آمد و اقداماتی جسته‌گریخته انجام شد تا اینکه در سال ۹۳ پایگاه میراث فرهنگی در دل بافت تاریخی یزد تشکیل شد و با جمع شدن جوانان فعال و متخصص و اساتید دانشگاه کار پرونده‌سازی برای بافت تاریخی یزد آغاز شد.

کار در این مجموعه بسیار دشوار بود زیرا همه آنچه از پیش تهیه و تدوین‌شده بود، موردقبول یونسکو نبود به همین دلیل کار شبانه‌روزی برای یک پرونده‌سازی کاملاً جدید آغاز شد.

مدیر پایگاه میراث فرهنگی یزد در این زمینه به خبرنگار مهر گفت: کار پرونده‌سازی برای بافت تاریخی یزد به‌منظور ارائه به یونسکو در شرایطی آغاز شد که حتی پرونده ثبت ملی این بافت نیز گم‌شده بود.

حتی یک خط از پرونده‌ای که موجود است، مربوط به قبل از سال ۹۳ نیست

مجتبی فرهمند بیان کرد: حتی یک خط از پرونده‌ای که موجود است، مربوط به قبل از سال ۹۳ نیست زیرا مواردی مدنظر یونسکو بود که لازم بود کار جدی و جدیدی از پایه آغاز شود.

وی افزود: در این پایگاه به مدت دو سال، کارشناسان دلسوز بدون هیچ ادعایی تلاش شبانه‌روزی کردند تا درنهایت بافت تاریخی یزد به ثبت جهانی رسید.

حضور ارزیابان یونسکو در یزد طی سال گذشته و اظهارنظرهای آن‌ها در مورد بافت تاریخی گرچه اندکی تردید در دل تلاشگران این پایگاه در مورد ثبت جهانی بافت تاریخی ایجاد کرد اما از تلاش آن‌ها ذره‌ای کم نکرد و تا آخرین لحظه با همکاری سازمان میراث فرهنگی و اداره کل میراث فرهنگی در استان یزد، شهرداری و دیگر دستگاه‌ها، نواقص رفع و پرونده تصحیح شد.

چند روزی مانده به برگزاری جلسه سالانه یونسکو، همه‌جا سخن از احتمال رد پرونده بافت تاریخی یزد در یونسکو بود اما خوشبختانه پرونده بافت تاریخی یزد با اکثریت آرا ثبت جهانی شد تا خستگی کار چندساله از تن تک‌تک افرادی که برای گردآوری و تدوین این پرونده از یک‌سو و رفع مشکلات موجود در بافت تاریخی از سوی دیگر زحمت‌کشیده بودند، رفع شده و تلاش چندساله به ثمر بنشیند.

نجمه نادری، مسئول فنی پایگاه میراث فرهنگی یزد نیز از جوانان تلاشگری بود که سهم بسیار مهمی در تدوین پرونده ثبت جهانی بافت تاریخی یزد داشت.

وی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد گردآوری این پرونده اظهار داشت: خط به خط پرونده بافت تاریخی نوشته و ترجمه شده و تک‌به‌تک نقشه‌ها کشیده شده زیرا آنچه یونسکو از ما می‌خواست، چیزی نبود که بتوان آن را از اقدامات انجام‌شده در گذشته کپی کرد زیرا تلاش‌هایی که پیش‌ازاین انجام‌شده بود، به‌هیچ‌وجه با معیارهای یونسکو منطبق نبود.

تهیه کروکی از محدوده بافت تاریخی برای اولین بار

نادری بیان کرد: برای گردآوری این پرونده، تمام کتاب‌های استاد پیرنیا را بررسی کردیم و برای نخستین بار یک کروکی از محدوده بافت تاریخی یزد تهیه شد.

وی تصریح کرد: در این مطالعات بافت تاریخی یزد با بافت تاریخی در شهرهای اصفهان، سمنان، کاشان، کرمان، میبد و بم و شهرهای تاریخی برخی کشورها نظیر یمن، ازبکستان، لیبی و ... مقایسه شد.

نادری ادامه داد: در محلات بافت تاریخی یزد پایش خانه به خانه نیز انجام شد و تلاش کردیم نظر قدیمی‌ترها و اهالی ساکن در بافت تاریخی یزد را نیز جویا شویم.

مسئول فنی پایگاه میراث فرهنگی یزد یادآور شد: شناسایی زمین‌های مخروبه و متروکه نیز از دیگر اقداماتی بود که در پایگاه میراث فرهنگی یزد انجام شد و گرچه زمین‌های مخروبه و متروکه یک نقطه ضعف به شمار می‌رفت اما تلاش کردیم در پلان مدیریت این پرونده، هر یک از این زمین‌ها را ظرفیتی برای بافت تاریخی یزد تعریف کنیم و بعدها از آن به نفع بافت، بهره بگیریم.ابتدا علاقه‌مند بودیم که همه ۷۰۰ هکتار بافت تاریخی یزد دارای پرونده برای ثبت جهانی شود اما برخی تخریب‌ها و تغییرها سبب شد تا این اتفاق میسر نشود

وی افزود: ابتدا علاقه‌مند بودیم که همه ۷۰۰ هکتار بافت تاریخی یزد دارای پرونده برای ثبت جهانی شود اما برخی تخریب‌ها و تغییرها سبب شد تا این اتفاق میسر نشود بنابراین ابتدا محدوده باروی آل مظفر و محدوده بازار در نظر گرفته شد و بعد محله امامزاده جعفر (ع)، محله پیر برج، محله امیرچخماق و ... به آن اضافه شد و گرچه محله زرتشتی‌ها و نصرآباد نیز پیشنهاد شد اما در نهایت ۲۰۰ هکتار از بافت تاریخی یزد به یونسکو معرفی شد و حریم این ۲۰۰ هکتار نیز، کل محدوده‌ای است که در سال ۸۴ ثبت ملی شده است.

تلاش شبانه‌روزی این تیم توانست خرد، خلاقیت و سختکوشی نیاکان و گذشتگان ما را مستند و مصور کند و در اختیار یک سازمان جهانی قرار دهد تا آنها با ثبت این پدیده بی‌نظیر، یزد را در مسیر توسعه گردشگری همراهی کنند.

امروز بافت تاریخی یزد ثبت جهانی شده اما آیا این پایان راه است یا مسیری است که به تازگی به سمت پیشرفت یزد گشوده شده است؟

به نظر می‌رسد بافت تاریخی یزد از این پس باید با یک نگاه جهانی اداره شود و همه مسئولان و مردم در کنار یکدیگر برای آبادانی این بافت با پرهیز از تغییر و تخریب قدم بردارند.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد در این باره به خبرنگار مهر گفت: همه ما از این پس باید یک نگاه جهانی به شهرمان داشته باشیم و همه وظایف خود را که در پلان مدیریت پرونده ثبت جهانی بافت تاریخی یزد مدنظر قرار گرفته، به درستی اجرا کنیم.

بافت تاریخی حکم تسبیحی را دارد که برای ساماندهی آن همه دانه‌ها باید کنار هم قرار گیرند

فاطمه دانش یزدی افزود: بافت تاریخی یزد حکم تسبیحی را دارد که برای انسجام و ساماندهی آن همه باید در کنار هم قرار گیرند.

وی بیان کرد: مسئولان شهری، مدیران، رسانه‌ها، مردم، بناها و ... همه دانه‌های این تسبیح را تشکیل می‌دهند و هرکس باید نقش خود را به‌درستی ایفا کند و وظایف خود را در بافت تاریخی به انجام برساند تا ساماندهی امکان‌پذیر شود.

دانش‌یزدی ادامه داد: افتخار ما این است که در بافت تاریخی ما حیات وجود دارد، بنابراین باید تلاش کنیم تا کیفیت زندگی در این بافت افزایش پیدا کند که در این مقوله، مردم بیش از همه نقش و مسئولیت دارند.

بافت تاریخی یزد امروز با شرایطی متفاوت از گذشته در اختیار ساکنان آن قرار گرفته و به نظر می‌رسد این بافت امروز باید با ساکنان اصیل و با فرهنگ و اصالت یزدی خود جانی تازه بگیرد.

بافت تاریخی یزد به‌عنوان یکی از زیباترین و زنده‌ترین بافت‌های تاریخی با بیش از ۷۰۰ هکتار وسعت، بزرگ‌ترین بافت تاریخی جهان است که بخشی از آن با مساحت حدود ۱۱۰ هکتار که متعلق به دوره ایلخانی است،  ۱۸ تیرماه با اکثریت آرا در یونسکو در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید.

  • علیرضا آیت اللهی

برنامه پنجم فرانسه ( 1966 – 1970 )

علیرضا آیت اللهی | شنبه, ۱۷ تیر ۱۳۹۶، ۰۵:۲۸ ب.ظ


برنامه پنجم فرانسه ( 1966 – 1970 )


ماموریتی که به برنامه پنجم داده شده بود این بود که بنا به توسعه تاسیسات عمومی ، در پی یک خیزش سریع صنعتی و تعالی اجتماعی برآید ؛ به نحوی که در مجموعه ی مؤلفه ی آن ، رقابت اقتصادیی فزاینده در ارتباط با باز شدن درها به روی اقتصاد جهانی نیز منظور شده باشد . این برنامه حاوی شاخص هائی راهنما در تعیین قیمت ها و میزان دستمزد ها بود تا بتواند با بحران تورم موجود مقابله کند . امٌا دغدغه رونق دادن به اقتصاد کشور به این صورت منجر به یک رشد حتی اندکی کمتر از رشد در برنامه چهارم گردید .

دو مشغله مهم برنامه ریزان فرانسه طی برنامه پنجم عبارت بودند از :

افزایش جنبه ی رقابت پذیری دستگاه تولید ؛ افزایش کیفیت محصولات

کنترل قیمت ها

قیام ( دانشجویان و .... ) در 1968 اجرای برنامه ی پنجم را مختل کرد . نه تنها رشد مورد نظر حاصل نشد بلکه قیمت ها افسار گسیخته افزایش یافتند ؛ و این هردو سبب توقف امور توسعه ی تاسیسات عمومی شدند . توسعه و ترقی اقتصاد فرانسه با عدم کفایت نیروی کار ماهر ، ضعف مدیریت های اجرائی و مسائل روابط کار در درون بنگاهها خود را نشان داد .

برنامه پنجم فرانسه ، توسعه تاسیسات عمومی ، تعالی اجتماعی ، رقابت پذیری محصولات ، کنترل قیمتها ، حوادث سیاسی ، تورٌم ، نیروی کار ماهر ، مدیریت تولید ، روابط کار

  • علیرضا آیت اللهی

بنیان آمایش سرزمین و ارتباط آن با برنامه کشور و مطالعات اجتماعی – اقتصادی (3)


برنامه چهارم فرانسه ( 1962 – 1965 ) (3 )


ظهور بارزتر آمایش سرزمین در برنامه توسعه فرانسه

هدف های برنامه چهارم فرانسه

هدف های برنامه توسعه چهارم کشور فرانسه حول سه محور اساسی میچرخید که مجموعا" در جهت سیاست های آمایش سرزمین مینمودند :

-      رشد سریع اقتصادی با توجٌه کافی به تعادل در امور

-      رشد تاسیسات و تجهیزات خدمات عمومی با نرخی دوبرابر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی

-      سعی در ترمیم نابرابری های اجتماعی ؛ و آنچه که بیشتر در حوزه ی دقیقا" آمایشی قرار می گرفت :

سعی در ترمیم شکاف های توسعه بین مناطق محرومتر با مناطق برخوردارتر ، روستا ها با شهرها و کلٌ سرزمین فرانسه با پاریس .

اصل توجٌه بر توزیع عادلانه ی نتایج گسترش اقتصادی یا اگر بخواهیم به زبان پییر ماسه بنویسیم توزیع ارزش های افزوده ؛ بخصوص سهم افراد و مناطق در استفاده از تاسیسات و تجهیزات خدمات عمومی ، و هزینه ها ی مصرفی بود .

برنامه ی چهارم فرانسه چون به صورتی منطقی تهیه و تدوین شده بود و نظر مساعد کارشناسان و مردم فرانسه را با خود داشت شاید بهترین برنامه ای از آن کشور باشد که در بیشترین میزان و کیفیت اجرا شده است . اگرچه در آن سال دولت فرانسه با دو عدم موفقیت هم روبرو شد :

عدم توفیق کنفرانس در آمدها

نرخ باروری در فرانسه

 

آمایش سرزمین ، نرخ باروری ، رشد اقتصادی ، تولید ناخالص داخلی ، تاسیسات خدمات عمومی ، ترمیم نابرابری های اجتماعی ، ترمیم شکافهای توسعه محلی ، توزیع عادلانه در آمد ملٌی ، درآمدها ، نرخ باروری

  • علیرضا آیت اللهی


بنیان آمایش سرزمین و ارتباط آن با برنامه کشور و مطالعات اجتماعی – اقتصادی (2)


برنامه چهارم فرانسه ( 1962 - 1965 ) (2)


تهیه و تدارک برنامه چهارم فرانسه از شرایط مناسبی بهره می برد :

شخصیت مساعد مسؤول جدید برنامه ؛ پی یر ماسه

اوضاع و احوال مناسب سالهای 1960 – 1962 و رشد منظم اقتصاد جهانی

توجٌه ژنرال دوگل ، رئیس جمهوری وقت ، و دولت فرانسه به نهاد برنامه ریزی فرانسه و مستند سازیهای منطقی آن به آمار و ارقام لازم .

ابزار مناسب دولت در تهیه و تصویب سیاستهای اقتصادی انتخاب شده

ابتکاراتی در جریانات مربوط به تهیه برنامه:

تاسیس شورای عالی برنامه

همآهنگی های شورای اقتصادی و اجتماعی در راهبرد های اساسی ؛ و

توجه به نظرات کمیسیون عمومی کار در کمیسیون مدرنیزاسیون صنایع – کشاورزی و تجارت .

 

برنامه چهارم فرانسه ؛ مسؤولان شایسته در برنامه ریزی ، توجه و اعتقاددولت به برنامه ریزی ، اوضاع و احوال اقتصادی – اجتماعی مساعد ، سیاستهای اقتصادی ، شورای عالی برنامه ، شورای اقتصادی – اجتماعی ، مدرنیزاسیون ، کار ، علیرضا آیت اللهی 

  • علیرضا آیت اللهی

برنامه چهارم فرانسه ( 1962 - 1965 ) (1)

فرانسویان نشان داده اند که برنامه های رشد و توسعه اقتصادی یا به اصطلاحی بهتر و جامع تر امور اجتماعی و فرهنگی و جز آنها ، برنامه های توسعه می بایست بر اساس شناختی دقیق از جامعه و مطالعاتی عموما" جامعه شناسانه باشد . در حوالی سال 1960 میلادی اقتصاد فرانسه به صورتی کاملا" آشکار تحت یک رژیم حمایتی دولت قرار داشت . به این ترتیب فرانسه از یک حالت آشفتگی به حالتی نسبتا" رونق رسید و مصرف انبوه جلوه گر شد .

در چنین شرایطی از ساز و کار اقتصادی بود که اصول ااسی و واقعی برنامه ریزی در فرانسه شکل گرفتند . دیگر بحث بر سوق دادن تولیدات به سوی بش های دارای اولویت و مزیت اقتصادی مطرح نبود بلکه اساس بر این بود بهترین شرایط ممکن برای توسعه اقتصادی و اجتماعی جامعه فرانسه فراهم گردد . به این ترتیب برنامه چهارم فرانسه به مدرن سازی بخش هائی که » عقب مانده » ظاهر شده بودند ؛ پرداخت :

بخش بهداشت و درمان ( بیمارستانی )

شاهراهها و بزرگراهها

مخابرات

آموزش ملٌی

 

به این ترتیب برنامه های ملٌی فرانسه حالت ارشادی بیشتری یافت . هدف هائی در آن منظور شد که تحقق آنها دیگر فقط به دولت مربوط نمی شد ؛ و مردم و بخش خصوصی در آن نقش بیشتری می یافتند . درست است که فرایند برنامه بیشتر در مقوله اقتصاد کلان بود امٌا ارضاء نیاز های اجتماعی نیز در آن به حساب آمده بود .

قانون چهارم اوت 1962 به عنوان مصوبه قانونی اجرای برنامه ی توسعه اقتصادی و اجتماعی فرانسه ، برای نخستین بار مدل یا روش ارائه لایحه برنامه به مجلس ملٌی و تصویب آن به صورت قانون برنامه را نشان داد .

قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی و اجتماعی فرانسه در روش تهیه و تدوین یک برنامه کلان  مثالی بارز از روش برنامه ریزی و برنامه گزاری در فرانسه است .

  • علیرضا آیت اللهی

بنیان آمایش سرزمین (4)

علیرضا آیت اللهی | دوشنبه, ۱۲ تیر ۱۳۹۶، ۰۴:۵۲ ب.ظ

برنامه سوٌم ( 1958 – 1961 )

فرانسه به عنوان مبدع یا یکی از بزرگترین مبدعین سیاست آمایش سرزمین طی برنامه سوٌم خود نشان داد کشور درگیر جنگ و بحران های اقتصادی – اجتماعی بسیار مهم آنطور که باید و شاید نمی تواند به آمایش سرزمین خود بپردازد و خارج از برخی مطالعات بالاجبار آن را در عمل رها می سازد .

برنامه سوٌم فرانسه ( 1958 – 1961 ) دارای سه جهتگیری اساسی بود :

-      برونگرائی ، بازکردن مرزها و سیاست توسعه صادرات ، بخصوص که عضویت بازار مشترک را بنا به معاهده رم در 1957 پذیرفته بود .

-      ادامه ناگزیر جنگ الجزایر و تورٌم لجام گسیخته ای که معمولا" در جنگ به وجود می آید .

-      به سنٌ اشتغال رسیدن موج بزرگی از جوانانی که حاصل سیاست تشویق زاد و ولد پس از جنگ جهانی دوم بودند .

-      آیا در چنین شرایطی فرانسه می توانست به اجرای سیاستای آمایش سرزمین بپردازد ؟!

فرانسه که تحت رهبری فردی آگاه و قدرتمند و منطقی چون ژنرال دوگل قرار داشت اولویت را در اساس قرار دادن دو سیاست و اجرای آنها دید :

·        حسابداری ملٌی به منظور تهیه و تدوین اهداف رشد اقتصادی و افزایش تولید ناخالص ملی و به این وسیله کنترل اهداف اصلی برنامه سوٌم .

·        آینده نگری و پیش بینی های لازم که در این قلمرو طبیعتا" سیاست های آمایش سرزمین هم که اصولا" سیاست هائی برایمیان مدت و بخصوص دراز مدٌت هستند نقش داشتند

·         

·        ثبات و ترمیم اقتصادی دستور روز قرار گرفته بودند .

این ترمیم ، اگرچه به قیمت کاهش نرخ رشد اقتصادی فرانسه در آن زمان ، تحقق یافت .

  • علیرضا آیت اللهی

بنیان آمایش سرزمین (3)

علیرضا آیت اللهی | چهارشنبه, ۲ فروردين ۱۳۹۶، ۰۱:۲۲ ب.ظ

آمایش سرزمین در فرانسه اصولا" یکی از وظایف اصلی دولت بود که در برنامه های توسعه آن کشور به عنوان فصل فضائی ( جغرافیائی - محلٌی - مکانی ) گنجانده می شد .

برنامه دوٌم فرانسه ( 1957 - 1954 ) متوجٌه سرمایه گذاری های بخش عمومی ، به ویژه در تاسیسات آموزش و پرورش و بهداشت و درمان گردید ؛ که طبیعتا" اینگونه تاسیسات فقط طی بک سال ساخته و مهیای استفاده نمی شدند ؛ و ایجاد آنها غالبا" چند سل طول می کشید ؛ و نه تنها به نوع فعالیت وزارتخانه ها و سازمان های مربوط بلکه منوط به تصمیمات بودجه ای در آن وضع اسفناک مالی فرانسه بود و نهایتا" استفاده از تسهیلات بانکی بنا به اولویت بندی .

آمایش سرزمین در این برنامه که مواجه با مشکلات جنگ باصطلاح استقلال خواهی الجزایر شد ؛ اصول و فصولی واقعا" اساسی داشت :

- منابع طبیعی هر محل

- منابع انسانی هر محل

یعنی نخستین و اساسی ترین بخش های :

- مطالعات توسعه

و پس از آن :

- سازماندهی بازار کشاورزی

- باز سازی بنگاهها و...

- تطبیق مهارت های نیروی کار با نیازهای کشور

و نها یتا" : 


تولید


  • علیرضا آیت اللهی

بنیان آمایش سرزمین (2)

علیرضا آیت اللهی | جمعه, ۲۷ اسفند ۱۳۹۵، ۱۱:۰۳ ب.ظ

بنیان آمایش سرزمین (2)

در فوریه 1950 برابر با زمستان 1328 خورشیدی ، و بنا به مطالعات گراویه و سایر جغرافیدانان ، جامعه شناسان ، شهر سازان و اقتصاددانان ، اوژن کلودیوس پتی ، وزیر بازسازی و شهرسازی فرانسه ، متنی مدوٌن و پس از آن بروشوری تحت عنوان « برای یک برنامه آمایش سرزمین » در اختیار اعضاء هیئت دولت فرانسه نهاد که این نوشته بیانیه ء آمایش سرزمین ، یا اساس رهنمود های سیاست آمایش سرزمین در ترمیم خرابیهای ناشی از مشارکت فرانسه در جنگ بین الملل دوٌم ، و کمبود بی سابقه مسکن در آن کشور ، قرار گرفت .

پتی به منظور مقابله با نابرابری هایی عظیمی که در توزسع جمعیت ، امکانات زندگی و هرگونه فعالیت در سراسر سرزمین فرانسه به وجود آمده بود ، ضمن انطباق مسکن با مقتضیات صنعتی ، فعالیت خود را بیشتر بر دو بخش اساسی بنا نهاد :

- تامین مالی برنامه ها و پروژه ها

- تهیه و تدوین و تصویب قوانین و مقررات لازم

این فعالیت ها نه تنها تا زمستان 1953 که اوژن کلودیوس پتی در این مقام باقی بود ادامه یافت بلکه ده ها سال بعد از آن ، و در واقع تا حدود نیم قرن ، به همین ترتیب ادامه داشت .

برای یک برنامه آمایش سرزمین ، بیانیه آمایش سرزمین ، رهنمود های سیاست آمایش سرزمین ، ترمیم خرابی ها ، تامین مسکن ، نابرابری در توزیع جمعیت ، نابرابری در توزیع امکانات زندگی ، نابرابری در توزیع اشتغال ، تامین مالی برنامه ها ، وضع قوانین و مقررات 


  • علیرضا آیت اللهی

بنیان آمایش سرزمین

علیرضا آیت اللهی | جمعه, ۲۷ اسفند ۱۳۹۵، ۱۱:۵۵ ق.ظ

ژان فرانسوآ گراویه


در قلمرو علوم انسانی هر رشته ای هدفی دارد و « رشته مطالعات » یا رشته مطالعاتهائی برای رسیدن به آن هدف به وجود آمده است که برخی مردود بوده چندان منعکس نشده اند و از بین آنچه که شناخته شده و متداول است :

- برخی به نسبت بیشتری پذیرفته شده اند و بکار فته اند ( نسبی است )

که نسبت پذیرش آنها نیز چون علوم ریاضی یا به طور کلٌی علوم محض نیست که کاملا" باصطلاح منطقی باشد ؛ بلکه :

- نظری است . گروهی یک نظردارند و گروههائی دیگر نظراتی دیگر

وقتی ما از آمایش سرزمین گفتگو می کنیم باید هدف ، هویت و ماهیت آن را بشناسیم و یکی از بهترین راه های شناخت این هویت ، مطالعه مبنا و ریشه ی آن است که چرا به وجود آمده است ؟ و آنگاه چه تغییر و تحولاتی یافته است تا به صورت کنونی مورد مطالعه ی ما قرار گیرد .

چرائی ایجاد یک رشته ( فلسفه یک رشته ) و فایده و ضرورت ( منطق ) آن در هدف و جریان بنیان آن نهفته است . در مورد آمایش سرزمین ، در اصل یا به سبک فرانسوی آن ، شاید بهتر باشد به حدود هفتاد سال پیش از این برگردیم .

در سال 1947 میلادی با انتشار کتاب « پاریس و بیابان فرانسه »  از ژان فرانسوآ گراویه ، جغرافیادان فرانسوی ، خشت اوٌل تفکٌر آمایش سرزمین نهاده شد .

وی پاریس را چون شهری توصیف می کند که به قیمت عقب ماندگی سایر نقاط فرانسه و بخصوص مرکز جغرافیائی فرانسه ، که بخاطر آبادی و جمعیت کم آن را بیابانِ فرانسه شمرده است ، یا رشد قارچگونه و نا متناسب خود با سایر نقاط کشور به صورت قطب منحصر به فرد فرانسه در آمده است ؛ و توسعه آن کشور را نا متعادل و زیانبار ساخته است .

گراویه به بررسی مسائل و ارائه پیشنهاداتی در مباحث زیر پرداخته است :

- تاسیسات عمومی

- جمعیت

- آموزش

- مشاغل

- سبک زندگی

- راه و ترابری

- مسکن

- تامین مالی


  • علیرضا آیت اللهی

تاریخ و تحوٌل آمایش سرزمین

علیرضا آیت اللهی | دوشنبه, ۲۳ اسفند ۱۳۹۵، ۰۸:۲۱ ب.ظ



در هر مطالعه ای ابتدا ، یا پس از تدوین تعریف موضوع مطالعه ، لازم و حتی ضروری است که به تاریخ تحول موضوع مطالعه پرداخت

تاریخ و تحوٌل آمایش سرزمین

با فرض این که ابداع ، اصل و اهمٌیت آمایش سرزمین بیشتر در کشور فرانسه بوده است در تاریخ و تحوٌل این رشته ، قبل از سایر کشورها ، به آمایش سرزمین در فرانسه می پردازیم .

آمایش سرزمین در فرانسه به مفهوم مجموعه ای از فعالیت هائی است که توسط دولت ، مدیریت های محلی ، و برخی از سازمان های عمومی ، به منظور توجٌهی بیش از پیش به توسعه ی شهرستان های آن کشور ، که خود مجموعا" سرزمین فرانسه را تشکیل می دهند ، پیش گرفته شده است . آمایش سرزمین با اقدام و عمل در مقیاسی بزرگتر از« سیاست شهر » متوجٌه 

چیدمان منطقی انسان ها و فعالیت ها در کلٌ سرزمین کشور است 

؛ یعنی پرداختن به :

- توسعه اقتصادیِ کشور

- مسکن در شهر ها و روستاها

- راه و ترابری

- مخابرات

آمایش سرزمین به سبک فرانسه ، به فرایندی که در آن دولت نقش محرٌک اصلی را بازی می کند وفادار  مانده است . با این وجود اگرچه سیاست آمایش سرزمین در فرانسه بر اساس قوانین ، مقررات ، و بودجه ای دولتی بنا شده است ؛  با نظر مدیریت های محلی ، مراجع دیگری همدر اجرای آن مشارکت نموده اند . حال آنکه در اتحادیه اروپا آمایش سرزمین بیشتر مترادف با توسعه ی منطقه ای و سیاست منطقه ای این اتحادیه عمل می شود .

پس :

آمایش سرزمین قبل از هرچیز یک « سیاست » است ؛ و آنهم خاصٌ فرانسه ، چنانکه مضمون آن حتی در بسیاری کشورهای شریک فرانسه در اتحادیه اروپا ، که مدیریت های محلی شان کار ساماندهی سرزمین محل مدیریت خود را برعهده دارند ، تقریبا" ناشناس مانده است . به همین دلیل است که مثلا" در آلمان ، که حکومتش چون فرانسه « جمهوری متمرکز » نیست و به صورت منطقه ای ( فدرال ) است ، بحثی از آمایش سرزمین وجود نداشته بیشتر از « توسعه فضائی » گفتگو می شود .


ترجمه و اقتباس از :


https://fr.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9nagement_du_territoire_en_France#Principes_d.27am.C3.A9nagement


  • علیرضا آیت اللهی