بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

قبل از اینکه اهل قلم باشیم بخردانه بیاندیشیم ... و قبل از این که بنویسیم حوب بیاموزیم .

بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

قبل از اینکه اهل قلم باشیم بخردانه بیاندیشیم ... و قبل از این که بنویسیم حوب بیاموزیم .

بامبا : بررسی های آمایشی و مدیریت برنامه ریزی استراتژیک

Alireza Ayatollahiعلیرضا آیت اللهی
استاد سابق علوم اجتماعی در دانشگاههای علامه طباطبائی ، شهید بهشتی ، و... علوم و فنون اقتصادی در دوره های عالی مدیریت کشور ، با 19 سال تحصیلات دانشگاهی در ایران و فرانسه ( و اندکی نیز تحصیلات غیر رسمی معماری و شهر سازی در ایتالیا و اسپانیا ) در کارشناسی ارشد رشته هائی متعدد از جمله مدیریت دولتی ، و دوره های دکتری جامعه شناسی و مردم شناسی ، جغرافیا و آمایش سرزمین ، اقتصاد و جامعه شناسی کار ؛ همیشه مشاغل پژوهشی را بر مشاغل آموزشی ترجیح داده در سمت « استاد پژوهش » مرتبط با علوم و فنون اقتصادی و اجتماعی فعالیت داشته است ؛ از جمله مدتی مسئولیت امور پژوهشی عمران شهری در سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور را بر عهده گرفته است . مؤلف چند کتاب و چندین مقاله و گزارش ، متولد 1324 در شهر یزد و ، به استثناء قریب به هشت سال اقامت در فرانسه ، مقیم تهران ؛ هم اکنون باز نشسته است ....

پیوندها

تعریف موضوع تحقیق

علیرضا آیت اللهی | جمعه, ۲۹ بهمن ۱۳۹۵، ۰۹:۲۹ ب.ظ

تعریف موضوع تحقیق

تعریف موضوع تحقیق در بدو امر سهل و ساده بنظر می رسد ؛ امٌا در حقیقت امر یکی از دشوار ترین ومهم ترین بخش های نحقیق را تشکیل ی دهد . چرا که چون « خشت اوٌل » اگر تعریف ، صحیح و مناسب نباشد چه بسا تمام امر تحقیق را مختل می کند ؛ بنابر این لازم است که در امر تعریف از یک شناختشناس نیز استفاده شود . به طور کلٌی :

تعریف ، بیان مشخصات یک مضمون ، یک مفهوم ، یک شیء است .

مشخصات یک اصطلاح ، مثلا" « آمایش سرزمین » ممکن است به صورتی کامل ادا نشوند و بنابر این نعریف به صورتی ناقص بیاید ؛ حال آنکه نفریف باید جامع مشخصات موضوع مورد نظریاشد و باصطلاح :

تعریف باید جامع باشد .

با این وجود یک تعریف ممکن است دو موضوع متفاوت را شامل شود حال آنکه یکتهریف میبایست فقط به یک موضوع اطلاق شود . به عنوان مثال تعریفی که هم بتواند به آمایش سرزمین و همبه برنامه ریزی فضائی اطلاق شود کاملا" ناقص و منحرف کننده است . بنابر این در این مورد گفته می شود که تعریف آمایش سرزمین نباید دقیقا" همان مشخصان برنامه ریزی فضائی را هم در بر بگیرد و بدین منظور باید به خصوصیاتی که در آمایش سرزمین وجود دارد و در برنامه ریزی فضائی وجود ندارد تکیه شود و مانع ورود خصوصیات برنامه ریزی فضائی  در تعریف آمایش سرزمین بشود :

تعریف باید مانع باشد .

این مانع بودن دامنه ای وسیع را در بر می گیرد ؛ مثلا" :

آمایش سرزمین در کدام سرزمین ؟

در چه عصری ؟

بنا به کدام شیوه تفکری ؟ ( راستگرایانه یا چپگرایانه ؟ )

- و....


  • علیرضا آیت اللهی

تعریف سیاسی و اداری

علیرضا آیت اللهی | دوشنبه, ۱۱ بهمن ۱۳۹۵، ۰۸:۳۱ ب.ظ


تعریف سیاسی و اداری


تعریف سیاسی و اداری اگرچه اصولا" از تعریف باصطلاح علمی نشآت می گیرد امٌا وجهی کاربردی دارد و گاه بسیار با آن متفاوت است ؛ و غالبا"

صورتی قانونی می یابد

از این تعریف است که قاعدتا" می بایست مجموعه قوانین و مقررات مربوط ، و آئین نامه ها و دستور العمل های اجرائی در خصوص :

- مدیریت منابع انسانی

- مدیریت مواد اولیه و وسایل و ابزار

- بودجه

- و... ناشی شوند

به چنین تعریفی که معمولا" می بایست به تصویب قوٌه مقننه گذشته باشد تعریف قانونی می گویند . تعریف زیر تعریفی است که اصولا" قانونی می نماید :

آمایش سرزمین شامل مجموعه ی اعمالی است که دولت یا سایر مدیریت های بخش عمومی ( یا بخش خصوصی مورد اعتماد بنا به سفارش بخش عمومی ) به منظور اقدامات لازم بر روی سرزمینی معین و اصلاح آن ( با کشیدن راهها ، ساختن پل ها و تونل ها ، ایجاد سد ها ، برپا داشتن مراکز تفریحی و ... ) به جهت مطلوبیت هرچه بیشتر انجام می دهند .

*

بنابر این وقتی تحقیقی می خواهد در باره آمایش سرزمین صورت گیرد ابتدا بایست توسط مراجع مربوطه مشخص شود که :

- کدام سرزمین ؟

- چه اقدامات و اصلاحات آمایشگرانه ای ؟

توسط چه سازمان ، جامعه ، شرکت یا فرادی ؟

- با چه ابزار و وسایلی ؟

- بنا به کدام بودجه ؟

و....

که چون قاعدتا" دولت مجری چنین اقداماتی ، معمولا" در چهارچوب یک طرح و برنامه مشخص ، می شود طی لایحه ای قانونی به مجلس ارائه می شود و پس از تصویب مجلس به اجرا در می آید .

http://www.thesaurus.gouv.qc.ca/tag/terme.do?id=9636

https://fr.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9nagement_du_territoire


  • علیرضا آیت اللهی

تعریف مرامی - ایدئو لوژیکِ آمایش سرزمین

علیرضا آیت اللهی | دوشنبه, ۴ بهمن ۱۳۹۵، ۰۵:۴۳ ب.ظ


تعریف مرامی - ایدئو لوژیکِ آمایش سرزمین


قاعدتا" سرزمین به محدوده جغرافیائی خاصٌی گفته می شود که جامعه ای مشخص یا نسبتا" شخص را در خود جای داده است . تقریبا" در جهان هیچ جامعه ای نیست که دارای اعتقادات جمعی ، دین یا مذهب مشترک و نهایتا" یک اید ئولوژی که ما آن را مرام می خوانیم نباشد .

پس ، ینا به مرام موجود جامعه ، رسالتی یرای افراد و بخصوص رهبران جامعه وجود دارد که می بایست طبق آن حرکت کنند .

معنای مرام ، معنوی تر از ایدئولوژی می نماید و معمولا" شامل است بر :

اخلاقیات

معنویات

ارزش ها

ارزشهای اسلامی که در قانون اساسی ایران آمده اند ، قبل از هر چیز ، بر رعایت حقوق فردی و کرامت و ارزش والای انسانها ، و متابعت از عدل الهی در برابر افراد جامعه حکم می کنند ؛ که در « حکومت قسط و عدل » جمع می شود و این اساس در آمایش سرزمین در خدمت افراد یک جامعه ، یا یک ملٌت ، بر رعایت عدالت و برابری در برخورداری از امکانات زندگی در هرکجای سرزمین حکم می کند :

به همان اندازه در روستا که در شهر

به همان اندازه در سیستان که در تهران 

و....

 تعریف عدالت طلبانه آمایش سرزمین ، تعریف اصلی آمایش سرزمین است ؛ که در بدو ار در زادگاهش ، فرانسه مطرح شده است .

امٌا گروهی ، در فرانسه و در مراحل بعدی ، تعاریفی کمتر ایدئولوژیک و به تدریج اقتصاد گرایانه و منطبق با مقتضیات جامعه ی سرمایه داری نیز ارائه داده و به آن عمل کرده اند .


  • علیرضا آیت اللهی

تعریف کاربردی آمایش سرزمین

علیرضا آیت اللهی | يكشنبه, ۳ بهمن ۱۳۹۵، ۰۵:۵۹ ب.ظ



تعریف کاربردی آمایش سرزمین


تعریف کاربردی همان تعریف علمی به صورتی است که در فعالیت مورد نظر قابل کاربرد باشد . به این ترتیب تعریف کاربردی چیزی نظیر یک ثبت سفارش است که تمام مشخصات شیء مورد نظر یا کار مورد درخواست در آن می آید .

تعریف کاربردی خود بر دونوع اساسی است :

- بر اساس اصول ( مبانی )

- بر اساس فرایند کار: مراحل کار

در آمایش سرزمین یک سری سیاست ها مثل دسترسی هرچه سریع تر اعضاء جامعه به تاسیسات و « تجهیزات » ، یا آطور که بین فارسی زبانان بیشتر مصطلح شده است« امکانات » لازم برای زندگی شخصی و خانوادگی - اجتماعی - اقتصادی- سیاسی - فرهنگی ؛ و توزیع مکانی عادلانه آنها  ، را در « سرزمین » ، که تعریفی جغرافیائی دارد ، اعمال می کنیم .


تعریف آمایش سرزمین ، تعریف کاربردی آمایش سرزمین ، اصول آمایش سرزمین ، فرایند آمایش سرزمین ، سیاستهای آمایش سرزمین ، امکانات ( تاسیسات و تجهیزات ) ، دسترسی ، فعالیتهای اقتصادی ، فعالیتهای اجتماعی ، فعالیتهای فرهنگی 


  • علیرضا آیت اللهی

تعریفِ هدف . تعریف علمی

علیرضا آیت اللهی | شنبه, ۲ بهمن ۱۳۹۵، ۱۱:۲۴ ق.ظ

.



تعریفِ هدف / تعریف علمی


دهها سال پیش گفته می شد:

تعریف یک شیء یا یک کار باید جامع و مانع باشد :

دارای تمام مشخصانی که در آن شیء هست

بدون مشخصاتی که در واقع در آن شیء نیست .

پس، تعریف همیشه فقط معنی یک شیء یا یک فعالیت نیست .

تعریف علمی

در یک تعریف علمی باید علاوه بر مشخصات شیء حدود و ثغور آن مشخصات نیز بیاید . در علوم انسانی به اعتبار اینکه علومی « نظری » هستند و هرکسی می تواند نظر خود را بدهد ، و اعتبارآن نظر « نسبی » است چون در علوم انسانی هر نظری نسبتا" درست است ؛ هرکسی می تواند در باره یک موضوع تعریفی از خود ارائه دهد ؛ یا تعاریفی پیشنهاد کند . این است که در مورد یک موضوع ممکن است هزاران تعریف وجود داشته باشد ؛ و پژوه

شگر تعریف مورد سلیقه خودرا بپذیرد و انتخاب کند یا خود راسا" به تعریف بپردازد.


در باره آمایش سرزمین نیز لااقل صدها تعریف علمی وجود دارد .

  • علیرضا آیت اللهی

هدف تحقیق

علیرضا آیت اللهی | پنجشنبه, ۱ مهر ۱۳۹۵، ۰۷:۵۳ ب.ظ


هدف تحقیق


- هدف هر تحقیقی در علوم مختلف ، از جمله در علوم انسانی و اجتماعی که علوم اقتصادی نیز در این حوزه قرار می گیرند ، « کشف حقیقت » یا « شناخت علمی » موضوع یا مسئله ی مورد نظراست ؛ که در دو مقوله یا به اصطلاح دو رشته و شاخه ی اساسی جریان می یابد :

- کاربرد نتیجه فعالیتهای مطالعاتی و تحقیقاتی در این مورد ، در تهیه و تدوین یک الگوی نظری مطالعاتی برای شناخت تمام ابعاد موضوع مورد مطالعه .

- بکار گیری نتایج مطالعات و به طور کلٌی تحقیقات ِ در دست ، به منظور حلٌ مسئله ، یا حتی معضل مورد تحقیق ، مبتنی بر مجموعه ای اطلاعاتی آماری از این موضوع که در ریزترین دقایق کار می توانند یار و یاور کاربران ِ نتیجه ی تحقیق در تحلیل موضوع ، و به زبانی صریح تر حلٌ مسئله مورد نظر باشند .


  • علیرضا آیت اللهی

عید سعید غدیر مبارکباد

علیرضا آیت اللهی | سه شنبه, ۳۰ شهریور ۱۳۹۵، ۰۲:۴۴ ب.ظ

  • علیرضا آیت اللهی

منبع یابی و مستند سازی

علیرضا آیت اللهی | جمعه, ۱۹ شهریور ۱۳۹۵، ۰۷:۲۶ ب.ظ

منبع یابی بخشی از معتبر سازی و در واقع مستند سازی مطالعه و تحقیق است که در چهارچوب مدیریت اطلاعات قرار می گیرد و از اینجاست که آگاهی از سیستمهای اطلاعاتی برای هر پژوهشگری ضرورت می یابد . اعتبار هر مطالعه و تحقیق حتی در تحقیقات میدانی ( که مثلا" با عکس و فیلم و... مستند می شود ) و به خصوص در تحقیقات باصطلاح کتابخانه ای در منابع و مستندات آن است ؛ که تا کنون به برخی از آنها اشاره شد . این بخش به حدٌی اهمٌیت دارد که در دانشگاههای بزرگ جهان چون سوربن ، هاروارد و اکسفورد دانشجویان دوره ی دکتری را ملزم ساخته اند که پس از انتخاب و تصویب موضوع تز خود پوشه ای حاوی دو مورد زیر ارائه دهند :

1 - طرح تز

2 - فهرست منابع مورد مطالعه

و همانطور که موضوع و طرح تز میبایست مورد تصویب دانشگاه باشند منابع اصولی و اولیه مطالعه نیز میبایست مورد پذیرش استادان مربوط قرار گیرند .

قاعدتا" هرچه منابع مطالعه علمی تر و معتبر تر باشند مطالعه نیز علمی تر و معتبر تر خواهد بود .

از اینجاست که برخی تسلط هر دانش پژوهی به سیستم های اطلاعاتی و استفاده از آن را از نخستین شروط توفیق در مطالعه و تحقیق دانسته اند :

- آگاهی از سامانه های اطلاعاتی

- آکاهی از روش استفاده از کتابخانه ، روش استفاده از اینتر نت ، روش استفاده از لوح های فشرده ، و...

- آگاهی از روش کتابنگاری و ...


  • علیرضا آیت اللهی

مراجع غیر نوشتاری مطالعات (5) . آثار باستانی

علیرضا آیت اللهی | جمعه, ۲۷ فروردين ۱۳۹۵، ۰۵:۱۷ ب.ظ

 مراجع غیر نوشتاری مطالعات (5) . آثار باستانی


آثار تاریخی و اشیاء مورد نگهداری در موزه ها از جمله منابع مطالعاتی هستند که در اکثر قریب به اتفاق مواقع ارزش آنها در مطالعات و تصمیمگیری های آمایشی مورد غفلت قرار گرفته است .

به عنوان مثال امروز بسیاری از دست اندرکاران توسعه در ایران به یاد دوران های اوج پیشرفت و ترقی ایران زمین ، در اعصاری که نقش چهارراهی در تجارت جهان را ایفاء می کرده است ، پیاپی یاد آور نقش جاده ابریشم و اولویت بازسازی آن می شوند . نگاهی به ساختار کالبدی شهرهای تاریخی ایران چون لار - کرمان - یزد - اصفهان - کاشان - تبریز و.... مثلا" کاروانسراهائی که از قرون پیش در آن شهر ها بافیمانده است نیز یاد آور این اهمٌیت است .

یکی از مهمترین موضوعاتی که در آمایش سرزمین و برنامه ریزی توسعه یک شهر - ناحیه یا کشور وجود دارد نقش طبیعی آن محل برحسب موقعیت جغرافیائیش در جهان می باشد ؛ که معیار اهمٌیت این نقش را میتوان در ایفای آن در طول تاریخ یافت ؛ اگرچه گاه نقش ها و فرصت هائی جدید می توانند نقش های تاریخی را به طور کلٌی به فراموشی سپارند . با اینهمه به عنوان مثال امروز می بینیم که سرزمین ایران بر حسب موقعیت جغرافیائی خود هنوز هم می تواند از مزیت و اولویت نقش تاریخی چهارراهی خود ( ترانزیت ) بهره برداری هائی کلان داشته باشد .


  • علیرضا آیت اللهی

مراجع غیر نوشتاری مطالعات (3) . عکس هوائی

علیرضا آیت اللهی | پنجشنبه, ۲۶ فروردين ۱۳۹۵، ۱۲:۲۸ ب.ظ

 

مراجع غیر نوشتاری مطالعات (3) . عکس هوائی


هر عکسی که بتواند به مطالعات آمایش سرزمین کمک کند در زمره ی اسناد و مدارک آن محسوب می شود ؛ امٌا مهمترین عکس هائی که در آمایش سرزمین به کار می روند عکس های هوائی هستند که از زمین و عوارض ، و خصوصیات ظاهری آن گرفته شده اند .

امروزه به حدٌی استفاده از عکس های هوائی به صورتی آسانتر ، سریع تر ، دقیق تر و غالبا" کم هزینه تر از استفاده از نقشه جغرافیائی شده است که عملا" عکس جای نقشه را گرفته است ؛ به ویژه در امور مکان یابی صنایع ، کشاورزی ، راه های شوسه و راه آهن ، ساخت فرودگاه و از همه مهم تر مکان یابی های نظامی .

نهایتا" اکثر نقشه ها نیز بر اساس عکس های هوائی تهیه شده اند .


  • علیرضا آیت اللهی